Tâm lý giao dịch - Ý nghĩa, Tầm quan trọng và Những thành kiến hành vi

Tâm lý giao dịch là cách mà cảm xúc, thành kiến và thói quen tinh thần ảnh hưởng đến các quyết định giao dịch. Sự sợ hãi, lòng tham, hy vọng, hối tiếc, FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội) và sự tự tin thái quá có thể khiến nhà giao dịch hành động mà không có sự phân tích đúng đắn.

• Một kế hoạch giao dịch có thể giúp bạn xác định điểm vào, điểm ra và giới hạn rủi ro.

• Quản lý rủi ro có thể giúp giới hạn mức độ tiếp xúc, nhưng không thể ngăn ngừa mọi khoản lỗ.

• Nhật ký giao dịch có thể giúp bạn xác định các mô hình cảm xúc.

• Chấp nhận thua lỗ có thể giảm nguy cơ giao dịch trả thù (cố gắng gỡ gạc).

• Nghiên cứu có thể giúp bạn đưa ra quyết định dựa trên thông tin thay vì cảm xúc.

Tính kỷ luật và nhất quán có thể giúp bạn tuân theo chiến lược đã chọn.

Những cảm xúc nào mà các nhà giao dịch chứng khoán thường gặp phải?

Giao dịch chứng khoán liên quan đến cả phân tích và cảm xúc. Hiểu các phản ứng cảm xúc phổ biến có thể giúp bạn nhận ra khi nào cảm xúc đang ảnh hưởng đến quyết định của mình.

Nỗi sợ hãi (Fear)

Nỗi sợ hãi thường xuất hiện khi một giao dịch di chuyển ngược với dự đoán của bạn. Những lo lắng về tổn thất tiềm năng có thể khiến bạn đưa ra quyết định vội vàng, chẳng hạn như đóng một vị thế mà không kiểm tra chiến lược ban đầu của bạn.
Các ví dụ phổ biến về hành vi do sợ hãi chi phối bao gồm:

• Tránh giao dịch vì sợ phạm sai lầm.

• Nắm giữ các vị thế thua lỗ vì không muốn chấp nhận thua lỗ.

• Bán các vị thế có lãi quá sớm vì sợ mất đi khoản lợi nhuận đó.

• Nỗi sợ hãi có thể khiến bạn phản ứng theo cảm xúc thay vì tuân theo cách tiếp cận đã được lên kế hoạch.

Lòng tham (Greed)

Lòng tham đề cập đến mong muốn quá mức để tối đa hóa lợi nhuận. Nó có thể khuyến khích bạn nắm giữ một vị thế có lãi quá lâu hoặc bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo.
Trong một thị trường đang tăng, bạn có thể cho rằng giá sẽ tiếp tục tăng. Niềm tin này có thể khuyến khích việc chấp nhận rủi ro không cần thiết.
Cân bằng sự lạc quan với kỳ vọng thực tế có thể giúp bạn tránh các quyết định bị chi phối chủ yếu bởi mong muốn có lợi nhuận cao hơn.

Hy vọng (Hope)

Hy vọng trở thành một vấn đề khi nó thay thế nghiên cứu và phân tích. Ví dụ, bạn có thể tiếp tục nắm giữ một cổ phiếu đang giảm chỉ vì bạn hy vọng giá của nó sẽ phục hồi.
Hy vọng quá mức có thể ngăn bạn tuân theo điểm thoát hoặc giới hạn rủi ro đã định. Khi kết hợp với lòng tham, nó có thể dẫn đến các quyết định đầu cơ hơn là một quy trình có kỷ luật.

Sự hối tiếc (Regret)

Sự hối tiếc có thể phát sinh sau một cơ hội bị bỏ lỡ hoặc một quyết định không thành công. Ví dụ, bạn có thể tránh mua một cổ phiếu mà sau đó tăng giá và cảm thấy thất vọng về khoản lợi nhuận đã bỏ lỡ.
Cảm xúc này có thể dẫn bạn đến một giao dịch khác mà không có phân tích đúng đắn. Nó cũng có thể khiến bạn đóng các vị thế quá sớm.
Chấp nhận rằng bạn không thể tận dụng mọi cơ hội thị trường có thể giúp bạn duy trì kỷ luật.

Sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO - Fear of Missing Out)

Sợ bỏ lỡ cơ hội, thường được gọi là FOMO, xảy ra khi bạn cảm thấy lo lắng rằng các nhà giao dịch khác đang được hưởng lợi từ một cơ hội mà bạn đã bỏ lỡ.
FOMO có thể khiến bạn tham gia một vị thế sau một biến động giá mạnh, khi giá đã di chuyển đáng kể. Hành động vì lý do này có thể làm tăng rủi ro và giảm chất lượng phân tích của bạn.
FINRA (Cơ quan Quản lý Ngành Tài chính Hoa Kỳ) lưu ý rằng sự tăng và giảm mạnh của thị trường có thể khuyến khích các nhà đầu tư từ bỏ kế hoạch của họ và đưa ra quyết định đột ngột.

Cái tôi (Ego)

Sự tự tin có thể giúp bạn đưa ra quyết định, nhưng sự tự tin thái quá hoặc cái tôi quá lớn có thể có hại. Bạn có thể thấy khó khăn để chấp nhận thua lỗ hoặc thừa nhận rằng phân tích ban đầu của bạn không chính xác.
Điều này có thể dẫn bạn đến việc giữ một vị thế không phù hợp, chấp nhận nhiều rủi ro hơn hoặc bỏ qua các thông tin đang thay đổi.
Chấp nhận rằng thua lỗ và các quyết định sai lầm có thể xảy ra có thể giúp bạn tập trung vào quản lý rủi ro thay vì cố gắng chứng minh quyết định ban đầu của mình là đúng.

Làm thế nào để cải thiện tâm lý giao dịch?

Cải thiện tâm lý giao dịch liên quan đến việc xây dựng tính kỷ luật, quản lý rủi ro và xem xét các quyết định của bạn một cách thường xuyên. Một kế hoạch giao dịch và nhật ký có thể giúp bạn xác định thời điểm cảm xúc đang ảnh hưởng đến các lựa chọn của mình.
Một số bước có thể hữu ích bao gồm:

• Xác định đặc điểm tính cách của bạn: Nhận biết những đặc điểm có thể ảnh hưởng đến quyết định của bạn, chẳng hạn như sự thiếu kiên nhẫn, tự tin thái quá hoặc quá thận trọng. Đồng thời xác định điểm mạnh giúp bạn tuân theo một quy trình có cấu trúc.

• Tạo một kế hoạch giao dịch: Xác định mục tiêu, các thiết lập giao dịch ưa thích, quy tắc vào và ra, giới hạn rủi ro và cách tiếp cận rủi ro-phần thưởng trước khi thực hiện giao dịch.

• Duy trì nhật ký giao dịch: Ghi lại các giao dịch của bạn, lý do vào hoặc thoát, kết quả và phản ứng cảm xúc. Xem xét thông tin này có thể giúp bạn xác định các mô hình lặp lại.

• Đặt giới hạn rủi ro: Quyết định số vốn bạn sẵn sàng mạo hiểm trước khi tham gia một vị thế. Không tăng giới hạn này chỉ vì một giao dịch di chuyển ngược lại với bạn.

• Tránh giao dịch trả thù: Sau khi thua lỗ, hãy dành thời gian xem xét giao dịch thay vì ngay lập tức tham gia một vị thế khác để gỡ gạc lại tiền.

• Tiến hành nghiên cứu: Nghiên cứu công ty liên quan, ngành, điều kiện thị trường và thông tin tài chính có sẵn trước khi đưa ra quyết định.

SEBI khuyến nghị tiến hành nghiên cứu đúng đắn và hiểu rõ rủi ro trước khi đầu tư. Cơ quan này cũng khuyến nghị các nhà đầu tư tìm kiếm sự trợ giúp chuyên nghiệp khi họ không thể tự mình thực hiện các nghiên cứu cần thiết.