Kinh tế Việt Nam 9 tháng đầu năm 2026: Động lực tăng trưởng GDP và nghịch lý dòng vốn tín dụng chậm hấp thụ

gikky.net

Báo cáo kinh tế – xã hội 9 tháng đầu năm 2026 vừa được Tổng cục Thống kê (GSO) công bố đã vẽ nên một bức tranh kinh tế vĩ mô tương đối tích cực của Việt Nam giữa bối cảnh thế giới đầy biến động. Tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) ước tính đạt từ 6,8% đến 7,0%, nằm ở cận trên của kịch bản tăng trưởng cả năm do Quốc hội đề ra. Các trụ cột truyền thống gồm sản xuất công nghiệp chế biến chế tạo, kim ngạch xuất khẩu và thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đều ghi nhận sự bứt phá ấn tượng.

Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng rực rỡ ở cấp độ vĩ mô, một nghịch lý mang tính cấu trúc đang diễn ra trong huyết mạch tài chính của nền kinh tế: Tốc độ hấp thụ vốn tín dụng của khu vực doanh nghiệp tư nhân vẫn diễn biến khá chậm chạp. Dù Ngân hàng Nhà nước duy trì mặt bằng lãi suất điều hành ở mức thấp lịch sử, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống đến cuối tháng 9 mới chỉ đạt khoảng 8,5% – 9,0%, còn cách rất xa mục tiêu định hướng 15% của cả năm 2026.

---

Điểm sáng từ cỗ xe tam mã: Xuất khẩu, FDI và công nghiệp chế biến chế tạo

Động lực dẫn dắt chính cho đà phục hồi kinh tế 9 tháng qua đến từ sự khởi sắc đồng bộ của các ngành hướng về xuất khẩu:

• Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa: Ước tính tăng khoảng 14,5% – 15,0% so với cùng kỳ, đạt trên 295 tỷ USD. Động lực chính đến từ chu kỳ phục hồi nhu cầu thiết bị điện tử, máy vi tính và linh kiện bán dẫn tại các thị trường lớn như Mỹ, EU và châu Á, bên cạnh sự tăng tốc của các mặt hàng nông sản chủ lực (cà phê, gạo, cao su và trái cây tươi). Thặng dư cán cân thương mại duy trì ở mức cao trên 18 tỷ USD, tiếp tục là tấm lá chắn quan trọng hỗ trợ nguồn cung ngoại tệ.
• Giải ngân vốn FDI đạt kỷ lục mới: Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài thực hiện trong 9 tháng ước đạt gần 17,5 tỷ USD (mức cao nhất trong giai đoạn 2021 – 2026). Dòng vốn chất lượng cao từ các tập đoàn công nghệ lớn tiếp tục rót mạnh vào các dự án mở rộng nhà máy bán dẫn, trung tâm dữ liệu và sản xuất xanh tại các thủ phủ công nghiệp Bắc Ninh, Hải Phòng, Đồng Nai và Bình Dương.
• Chỉ số sản xuất toàn ngành công nghiệp (IIP): Tăng trưởng trên 8,5%, trong đó ngành chế biến chế tạo tăng gần 10%, phản ánh nhịp độ hoạt động của các nhà máy đã quay trở lại quỹ đạo nhộn nhịp trước đại dịch.

---

Nghịch lý dòng tiền: Vì sao lãi suất rẻ nhưng tín dụng vẫn chậm hấp thụ?

Sự tương phản lớn nhất của nền kinh tế hiện nay nằm ở thanh khoản hệ thống ngân hàng. Mặt bằng lãi suất cho vay thương mại đã hạ nhiệt đáng kể (lãi suất cho vay sản xuất kinh doanh phổ biến ở mức 6% – 8%/năm), room tín dụng được NHNN giao đầy đủ từ đầu năm, nhưng dòng vốn lại không dễ dàng tìm được điểm đến an toàn.

Căn nguyên của hiện tượng này đến từ hai nút thắt cốt lõi:

1. Sức khỏe tài chính suy giảm của khu vực doanh nghiệp nội địa: Sau nhiều năm chống chịu với biến động kinh tế và áp lực lạm phát chi phí đẩy, bộ đệm vốn của các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) đã bị bào mòn đáng kể. Nhiều doanh nghiệp không còn đủ tài sản bảo đảm đạt chuẩn, hoặc có tỷ lệ đòn bẩy nợ vay quá cao khiến các ngân hàng thương mại ngần ngại giải ngân nhằm kiểm soát nợ xấu. Bản thân các ngân hàng, sau khi Thông tư 02 về cơ cấu lại thời hạn trả nợ hết hiệu lực, buộc phải siết chặt quy trình thẩm định rủi ro để tránh bùng phát nợ xấu nhóm 3 – nhóm 5.

2. Sức cầu tiêu dùng nội địa và bất động sản phục hồi không đồng đều: Dù xuất khẩu tăng mạnh, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 9 tháng chỉ tăng khoảng 8,5% – 8,8% (loại trừ yếu tố giá chỉ tăng khoảng 5,5% – 6,0%), thấp hơn nhiều so với thời kỳ hoàng kim trước đây. Người dân vẫn duy trì tâm lý thắt chặt chi tiêu, ưu tiên tích lũy tiền gửi tiết kiệm phòng thủ. Trong khi đó, thị trường bất động sản — lĩnh vực vốn chiếm tới hơn 20% tổng dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế — chỉ mới rã đông cục bộ ở phân khúc chung cư thực, các phân khúc đất nền và dự án lớn vẫn vướng mắc về định giá đất và tiến độ phê duyệt pháp lý.

---

Áp lực kiểm soát lạm phát và chiếc van điều tiết tỷ giá cuối năm

Dù tăng trưởng GDP khả quan, không gian điều hành chính sách tiền tệ trong quý 4/2026 đang chịu sự giằng co bởi hai biến số vĩ mô nhạy cảm:

1. Áp lực lạm phát tiệm cận ngưỡng kiểm soát: Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân 9 tháng tăng khoảng 3,9% – 4,0%, áp sát ngưỡng mục tiêu 4,0% – 4,5% do Quốc hội phê chuẩn. Nguyên nhân chủ yếu do việc điều chỉnh giá các dịch vụ công do Nhà nước quản lý (học phí, giá dịch vụ y tế), giá điện bán lẻ và biến động giá thịt lợn, lương thực. Điều này khiến NHNN không còn nhiều dư địa để tiếp tục nới lỏng thêm lãi suất điều hành.
2. Biến số tỷ giá USD/VND: Dù Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã bắt đầu chu kỳ cắt giảm lãi suất, nhưng căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông và sự phân hóa dòng vốn toàn cầu vẫn giữ cho chỉ số DXY ở mức tương đối cao. Chênh lệch lãi suất liên ngân hàng giữa USD và VND đòi hỏi cơ quan quản lý phải duy trì trạng thái điều tiết linh hoạt (kết hợp bơm/hút qua kênh OMO và phát hành tín phiếu) để giữ ổn định tỷ giá mà không làm đảo lộn thanh khoản thị trường.

---

Nước rút quý 4/2026: Trọng trách dồn lên cỗ máy giải ngân đầu tư công

Để đạt được mục tiêu tăng trưởng GDP cả năm 2026 từ 6,8% đến 7,0%, trọng trách kích thích tổng cầu trong 3 tháng cuối năm sẽ dồn phần lớn lên vai cỗ máy giải ngân vốn đầu tư công với quy mô hơn 700.000 tỷ đồng.

Tính đến hết tháng 9, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công cả nước ước đạt khoảng 48% – 50% kế hoạch Thủ tướng giao. Điều này đồng nghĩa với việc trong quý 4, một lượng vốn khổng lồ lên tới hơn 350.000 tỷ đồng cần phải được giải ngân thần tốc vào các đại dự án hạ tầng giao thông trọng điểm quốc gia: Tuyến cao tốc Bắc – Nam giai đoạn 2, Cảng hàng không quốc tế Long Thành, các tuyến vành đai liên vùng tại Hà Nội (Vành đai 4) và TP.HCM (Vành đai 3).

Khi dòng vốn đầu tư công được bơm thông suốt vào nền kinh tế, nó sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa (crowding-in) cực kỳ mạnh mẽ: Kích hoạt sức tiêu thụ các ngành vật liệu xây dựng (thép, xi măng, đá cát), tạo việc làm cho hàng triệu lao động và trực tiếp giải phóng nút thắt logistics cho toàn bộ chuỗi sản xuất.

---

Góc nhìn thị trường chứng khoán: Lọc bớt kỳ vọng ảo để đón đầu kết quả kinh doanh

Đối với thị trường chứng khoán Việt Nam, bức tranh vĩ mô 9 tháng đầu năm mang lại một thông điệp phân hóa rất rõ ràng:

Giai đoạn thị trường tăng điểm nhờ kỳ vọng hạ lãi suất chung hay những tin đồn ngắn hạn đã dần khép lại. Bước vào mùa công bố Báo cáo tài chính Quý 3/2026, dòng tiền thông minh của các tổ chức và quỹ đầu tư sẽ có xu hướng sàng lọc khắt khe hơn bao giờ hết, tập trung vào những nhóm ngành có tăng trưởng lợi nhuận cốt lõi thực chất:

• Nhóm xuất khẩu và chuỗi cung ứng hỗ trợ: Dệt may, thủy sản, cao su, hóa chất cơ bản và cảng biển — những doanh nghiệp hưởng lợi trực tiếp từ sự phục hồi của đơn hàng quốc tế.
• Nhóm khu công nghiệp: Hưởng lợi từ làn sóng dòng vốn FDI giải ngân kỷ lục và nhu cầu thuê đất xưởng sẵn sàng hạ tầng RE100.
• Nhóm ngân hàng có chất lượng tài sản lành mạnh: Sở hữu tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLR) cao, chi phí vốn thấp nhờ tiền gửi CASA dồi dào và kiểm soát chặt chẽ tỷ trọng tín dụng rủi ro.

Nền kinh tế đang bước vào giai đoạn chuyển giao từ "phục hồi thận trọng" sang "tăng tốc có chọn lọc". Trong một bức tranh phân hóa như vậy, việc kiên định đồng hành cùng những doanh nghiệp có dòng tiền kinh doanh dương, tỷ lệ nợ vay thấp và hưởng lợi từ động lực vĩ mô thực chất sẽ là chiến lược phòng thủ và sinh lời bền vững nhất cho nhà đầu tư.